MHA-TET परीक्षा - इतिहास सराव प्रश्नसंच
भाग ३ (प्रश्न क्र. ६१ ते ९०) | सर्व ३० प्रश्न एक खाली एक
Q61. 'सर्व्हंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी'चे मुख्य उद्दिष्ट काय होते?
उत्तर: A) देशसेवेसाठी धर्मनिरपेक्ष प्रचारक व कार्यकर्ते तयार करणे
💡 स्पष्टीकरण:
- गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी १९०५ मध्ये स्थापन केलेल्या या संस्थेचा मुख्य उद्देश देशसेवेसाठी समर्पित व निस्वार्थी कार्यकर्ते तयार करणे हा होता.
Q62. महात्मा गांधींनी 'हरिजन' हे वृत्तपत्र कोणत्या वर्षी सुरू केले?
उत्तर: A) १९३३
💡 स्पष्टीकरण:
- अस्पृश्यता निवारण आणि सामाजिक सुधारणांचा प्रसार करण्यासाठी गांधीजींनी १९३३ मध्ये 'हरिजन' हे साप्ताहिक वृत्तपत्र सुरू केले.
Q63. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आध्यात्मिक व वैचारिक मार्गदर्शक म्हणून कोणाचा उल्लेख होतो?
उत्तर: A) संत तुकाराम व समर्थ रामदास
💡 स्पष्टीकरण:
- शिवकाळात संत तुकाराम महाराज आणि समर्थ रामदास स्वामी यांच्या विचारांचा व उपदेशाचा मोलाचा प्रभाव होता.
Q64. दख्खनमध्ये 'बहामनी' राज्याची स्थापना कोणी केली?
उत्तर: A) अलाउद्दीन हसन बहमन शाह (हसन गंगू)
💡 स्पष्टीकरण:
- १३४७ मध्ये हसन गंगू याने मोहम्मद बिन तुघलकाविरुद्ध बंड करून स्वतंत्र बहामनी राज्याची स्थापना केली.
Q65. 'सायमन कमिशन' भारतामध्ये कोणत्या वर्षी आले?
उत्तर: A) १९२८
💡 स्पष्टीकरण:
- १९१९ च्या कायद्याची समीक्षा करण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने १९२७ मध्ये स्थापन केलेले 'सायमन कमिशन' ३ फेब्रुवारी १९२८ रोजी मुंबईत आले.
Q66. आद्यक्रांतिवीर वासुदेव बळवंत फडके यांना ब्रिटिशांनी कोणत्या तुरुंगात ठेवले होते?
उत्तर: A) एडन (यमन)
💡 स्पष्टीकरण:
- वासुदेव बळवंत फडके यांना जन्मठेपेची शिक्षा देऊन एडन येथील तुरुंगात पाठवण्यात आले, जिथे १८८३ मध्ये त्यांचा मृत्यू झाला.
Q67. प्राचीन भारतातील 'गुप्त घराण्या'चा संस्थापक कोण मानला जातो?
उत्तर: A) श्रीगुप्त
💡 स्पष्टीकरण:
- गुप्त साम्राज्याची पायाभरणी साधारण तिसऱ्या शतकाच्या उत्तरार्धात 'श्रीगुप्त' या राजाने केली होती.
Q68. १९३० मध्ये 'सविनय कायदेभंग आंदोलना'ची सुरुवात कोणत्या घटनेने झाली?
उत्तर: A) दांडी येथे मिठाचा कायदा मोडून
💡 स्पष्टीकरण:
- ६ एप्रिल १९३० रोजी दांडीच्या समुद्रकिनारी महात्मा गांधींनी चिमूटभर मीठ उचलून इंग्रजांचा अन्यायी कायदा मोडला व आंदोलनाला प्रारंभ केला.
Q69. 'बहिष्कृत हितकारिणी सभा' ची स्थापना १९२४ मध्ये कोणी केली?
उत्तर: A) डॉ. बी. आर. आंबेडकर
💡 स्पष्टीकरण:
- २० जुलै १९२४ रोजी मुंबईत दलितांच्या 'शिकवा, चेतवा आणि संघटित करा' या ध्येयासाठी डॉ. आंबेडकरांनी ही संस्था स्थापन केली.
Q70. मिर्झाराजे जयसिंग आणि दिलेरखाना विरुद्ध पुरंदरचा किल्ला लढवताना कोणाला वीरमरण आले?
उत्तर: A) मुरारबाजी देशपांडे
💡 स्पष्टीकरण:
- दिलशाद खानाच्या बाणाने मुरारबाजी देशपांडे हे पुरंदरचा बालेकिल्ला लढवताना धारातीर्थी पडले.
Q71. जैन धर्माचे २४ वे तीर्थंकर वर्धमान महावीर यांचा जन्म कोठे झाला?
उत्तर: A) कुंडलपूर (कुंडग्राम - वैशाली)
💡 स्पष्टीकरण:
- वर्धमान महावीरांचा जन्म बिहारमधील वैशालीजवळील कुंडलपूर (कुंडग्राम) येथे झाला.
Q72. 'भारत सेवक समाज' (Servants of India Society) ची स्थापना कोणत्या शहरात झाली?
उत्तर: A) पुणे
💡 स्पष्टीकरण:
- १२ जून १९०५ रोजी गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी पुणे येथे भारत सेवक समाजाची स्थापना केली होती.
Q73. 'गदर पार्टी'ची स्थापना अमेरिकेत कोणी केली?
उत्तर: A) लाला हरदयाळ
💡 स्पष्टीकरण:
- १९१३ मध्ये सॅन फ्रान्सिस्को (अमेरिका) येथे लाला हरदयाळ व इतर सहकाऱ्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध क्रांतीसाठी 'गदर पार्टी' स्थापन केली.
Q74. मराठा प्रशासनात 'चितणीस' या अधिकाऱ्याचे मुख्य काम कोणते होते?
उत्तर: A) सरकारी पत्रव्यवहार सांभाळणे
💡 स्पष्टीकरण:
- शिवकाळात व पेशवेकाळात राजांचे व प्रशासनाचे अधिकृत आज्ञापत्र आणि पत्रव्यवहार लिहिण्याचे काम 'चितणीस' करत असत.
Q75. 'सुधारक' हे वृत्तपत्र कोणत्या दोन भाषांमध्ये प्रकाशित होत असे?
उत्तर: A) मराठी व इंग्रजी
💡 स्पष्टीकरण:
- १८८८ मध्ये गोपाळ गणेश आगरकर यांनी 'सुधारक' सुरू केले; त्यात मराठी भाग आगरकर व इंग्रजी भाग गोपाळ कृष्ण गोखले लिहीत असत.
Q76. भारताच्या भावी राज्यघटनेची रूपरेषा ठरवणारा 'नेहरू रिपोर्ट' कोणत्या वर्षी मांडण्यात आला?
उत्तर: A) १९२८
💡 स्पष्टीकरण:
- मोतीलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीने १९२८ मध्ये स्वायत्त वसाहतीचे राज्य मागण्यासाठी 'नेहरू रिपोर्ट' सादर केला.
Q77. सिंधू संस्कृतीतील 'लोथल' हे प्रसिद्ध प्राचीन बंदर कोणत्या राज्यात आहे?
उत्तर: A) गुजरात
💡 स्पष्टीकरण:
- 'लोथल' हे हडप्पा संस्कृतीतील एक महत्त्वाचे गोदी (बंदर) व आंतरराष्ट्रीय व्यापारी केंद्र होते, जे गुजरातमधील भोगवा नदीकाठी आहे.
Q78. 'माझे सत्याचे प्रयोग' (My Experiments with Truth) हे प्रसिद्ध आत्मचरित्र कोणाचे आहे?
उत्तर: A) महात्मा गांधी
💡 स्पष्टीकरण:
- महात्मा गांधींनी मूळ गुजराती भाषेत 'सत्या ना प्रयोगाे' नावाने आपले आत्मचरित्र लिहिले होते.
Q79. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी नाणी पाडण्यासाठी मुख्य टांकसाळ कोठे स्थापन केली होती?
उत्तर: A) रायगड
💡 स्पष्टीकरण:
- शिवराज्याभिषेकानंतर स्वराज्याची अधिकृत नाणी 'होण' आणि 'शिवराई' पाडण्यासाठी रायगडावर मुख्य टांकसाळ उभारण्यात आली होती.
Q80. १८८९ मध्ये मुंबई येथे अनाथ व विधवा स्त्रियांसाठी 'शारदा सदन'ची स्थापना कोणी केली?
उत्तर: A) पंडिता रमाबाई
💡 स्पष्टीकरण:
- पंडिता रमाबाई यांनी ११ मार्च १८८९ रोजी मुंबईत 'शारदा सदन'ची स्थापना केली (नंतर ते पुण्यात हलवण्यात आले).
Q81. १९४२ च्या भारत छोडो आंदोलनात 'पत्री सरकार' (समांतर सरकार) ची स्थापना कोठे झाली?
उत्तर: A) सातारा
💡 स्पष्टीकरण:
- क्रांतीसिंग नाना पाटील यांनी सातारा जिल्ह्यात 'प्रतिसरकार' (पत्री सरकार) ची स्थापना करून ब्रिटिशांना थेट आव्हान दिले होते.
Q82. लोकमान्य टिळकांनी प्रसिद्ध 'गीतारहस्य' हा ग्रंथ कोणत्या तुरुंगात असताना लिहिला?
उत्तर: A) मंडाले (म्यानमार)
💡 स्पष्टीकरण:
- १९०८ ते १९१४ दरम्यान मंडालेच्या तुरुंगात ६ वर्षांचा कारावास भोगत असताना टिळकांनी श्रीमद्भगवद्गीता रहस्य हा ग्रंथ लिहिला.
Q83. 'अभिनव भारत' या क्रांतिकारी संघटनेची स्थापना कोणी केली?
उत्तर: A) स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर
💡 स्पष्टीकरण:
- स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी १९०४ मध्ये नाशिक येथे 'मित्रमेळा' या संघटनेचे रूपांतर 'अभिनव भारत' या गुप्त क्रांतिकारी संघटनेत केले.
Q84. दिल्ली सल्तनतच्या काळात दिल्लीच्या तख्तावर बसणारी पहिली व एकमेव महिला शासक कोण?
उत्तर: A) रझिया सुलतान
💡 स्पष्टीकरण:
- इल्तुमिशची मुलगी 'रझिया सुलतान' हिने १२३६ ते १२४० या काळात अत्यंत कुशलतेने दिल्लीवर राज्य केले.
Q85. 'शेतकऱ्यांचा असूड' हा वैचारिक ग्रंथ कोणी लिहिला?
उत्तर: A) महात्मा जोतिराव फुले
💡 स्पष्टीकरण:
- महात्मा जोतिराव फुले यांनी १८८३ मध्ये शेतकऱ्यांच्या अज्ञानावर आणि शोषणावर प्रकाश टाकणारा 'शेतकऱ्यांचा असूड' हा ग्रंथ पूर्ण केला.
Q86. लंडनमध्ये 'दुसरी गोलमेज परिषद' कोणत्या वर्षी पार पडली?
उत्तर: A) १९३१
💡 स्पष्टीकरण:
- सप्टेंबर ते डिसेंबर १९३१ दरम्यान पार पडलेल्या दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत काँग्रेसतर्फे महात्मा गांधीजी सहभागी झाले होते.
Q87. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा तंत्रोक्त (दुसरा) राज्याभिषेक कोणाच्या पौरोहित्य/नेतृत्वाखाली झाला?
उत्तर: A) निश्चलपुरी गोसावी
💡 स्पष्टीकरण:
- २४ सप्टेंबर १६७४ रोजी निश्चलपुरी गोसावी यांच्या हस्ते तांत्रिक पद्धतीने छत्रपती शिवाजी महाराजांचा दुसरा राज्याभिषेक सोहळा पार पडला.
Q88. 'त्रिमंत्री योजना' (Cabinet Mission) भारतामध्ये कोणत्या वर्षी आली?
उत्तर: A) १९४६
💡 स्पष्टीकरण:
- भारतातील राजकीय पेचप्रसंग सोडवण्यासाठी व राज्यघटना निर्मितीच्या मसुद्यासाठी मार्च १९४६ मध्ये त्रिमंत्री मिशन भारतात आले.
Q89. 'रयत शिक्षण संस्था' ची स्थापना १९१९ मध्ये कोणी केली?
उत्तर: A) कर्मवीर भाऊराव पाटील
💡 स्पष्टीकरण:
- कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी ४ ऑक्टोबर १९१९ रोजी सातारा जिल्ह्यातील काले येथे बहुजन समाजाच्या शिक्षणासाठी ही संस्था स्थापन केली.
Q90. भारताचे 'लोहपुरुष' (Iron Man of India) म्हणून कोणाला ओळखले जाते?
उत्तर: A) सरदार वल्लभभाई पटेल
💡 स्पष्टीकरण:
- स्वातंत्र्यानंतर ५६० हून अधिक संस्थानांचे भारतामध्ये यशस्वी एकत्रीकरण करून अखंड भारताची निर्मिती केल्यामुळे त्यांना 'लोहपुरुष' म्हणतात.