MHA-TET परीक्षा - भूगोल सराव प्रश्नसंच
भाग १ (प्रश्न क्र. १ ते ३०) | सर्व ३० प्रश्न एक खाली एक
Q1. महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर 'कलसूबाई' ची उंची किती मीटर आहे?
उत्तर: A) १६४६ मीटर
💡 स्पष्टीकरण:
- महाराष्ट्रातील सह्याद्री पर्वतरांगेतील 'कलसूबाई' हे सर्वोच्च शिखर असून ते अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यात आहे. याची उंची १६४६ मीटर आहे.
Q2. महाराष्ट्राची दक्षिण-उत्तर लांबी साधारणपणे किती किलोमीटर आहे?
उत्तर: A) ७०० किमी
💡 स्पष्टीकरण:
- महाराष्ट्राची उत्तर-दक्षिण लांबी सुमारे ७०० किमी असून पूर्व-पश्चिम रुंदी सुमारे ८०० किमी आहे. तसेच समुद्राची किनारपट्टी ७२० किमी लांबीची आहे.
Q3. गोदावरी नदीचा उगम महाराष्ट्रात कोणत्या ठिकाणी होतो?
उत्तर: A) त्र्यंबकेश्वर (नाशिक)
💡 स्पष्टीकरण:
- गोदावरी नदी ही महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी नदी असून तिचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथील ब्रह्मगिरी पर्वतावर होतो.
Q4. महाराष्ट्रातील कोणती नदी 'दक्षिण गंगा' म्हणून ओळखली जाते?
उत्तर: A) गोदावरी
💡 स्पष्टीकरण:
- लांबी व धार्मिक महत्त्वामुळे गोदावरी नदीला 'दक्षिण भारताची गंगा' किंवा 'वृद्ध गंगा' असे म्हटले जाते.
Q5. महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा प्रशासकीय विभाग कोणता आहे?
उत्तर: A) छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद)
💡 स्पष्टीकरण:
- छत्रपती संभाजीनगर विभागामध्ये सर्वाधिक ८ जिल्हे समाविष्ट असून हा महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा प्रशासकीय विभाग आहे.
Q6. 'लोणार' हे उल्कापातामुळे तयार झालेले खारे पाण्याचे सरोवर कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
उत्तर: A) बुलढाणा
💡 स्पष्टीकरण:
- बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार हे सरोवर सुमारे ५०,००० वर्षांपूर्वी अंतराळातील उल्कापातामुळे तयार झालेले जगातील एकमेव बेसॉल्ट खडकातील खारे सरोवर आहे.
Q7. महाराष्ट्रात सर्वात जास्त पाऊस पडणारे ठिकाण कोणते?
उत्तर: A) आंबोली
💡 स्पष्टीकरण:
- सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील 'आंबोली' हे ठिकाण महाराष्ट्राचे चेरापुंजी म्हणून ओळखले जाते, जिथे सर्वाधिक वार्षिक पाऊस पडतो.
Q8. तापी आणि पूर्ण खोऱ्यातील मुख्य मृदा (माती) कोणती आहे?
उत्तर: A) काळी कसदार मृदा (रेगूर)
💡 स्पष्टीकरण:
- डेक्कन ट्रॅपच्या बेसॉल्ट खडकाच्या अपक्षयातून तयार झालेली काळी कापसाची मृदा (रेगूर मृदा) तापी-पूर्णा खोऱ्यात मोठ्या प्रमाणावर आढळते.
Q9. 'माथेरान' हे प्रसिद्ध थंड हवेचे ठिकाण कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
उत्तर: A) रायगड
💡 स्पष्टीकरण:
- रायगड जिल्ह्यातील माथेरान हे गाड्यांना बंदी असलेले भारतातील एकमेव प्रदूषणमुक्त थंड हवेचे ठिकाण आहे.
Q10. महाराष्ट्रातील पश्चिम वाहिनी नद्यांपैकी सर्वात लांब नदी कोणती?
उत्तर: A) तापी नदी
💡 स्पष्टीकरण:
- तापी नदी ही महाराष्ट्रातून वाहणारी सर्वात प्रमुख व लांब पश्चिम वाहिनी नदी आहे, जी खचदरीतून वाहते.
Q11. 'क्षेत्रफळाच्या' दृष्टीने भारतातील सर्वात मोठे राज्य कोणते आहे?
उत्तर: A) राजस्थान
💡 स्पष्टीकरण:
- भारतात क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने राजस्थान हे प्रथम क्रमांकावर (३,४२,२३९ चौ.किमी) आहे. महाराष्ट्र ३ ऱ्या क्रमांकावर आहे.
Q12. भारताच्या मध्यभागातून कोणते वृत्त जाते?
उत्तर: A) कर्कवृत्त
💡 स्पष्टीकरण:
- कर्कवृत्त (२३.५° उत्तर अक्षांश) हे भारताच्या साधारणपणे मध्यभागातून ८ राज्यांमधून जाते.
Q13. भारतातील सर्वात प्राचीन घडीचा पर्वत कोणता मानला जातो?
उत्तर: A) अरवली पर्वत
💡 स्पष्टीकरण:
- अरवली पर्वतरांग ही भारतातीलच नव्हे तर जगातील सर्वात प्राचीन घडीच्या पर्वतांपैकी एक मानली जाते.
Q14. सूर्यमालेतील सर्वात मोठा ग्रह कोणता आहे?
उत्तर: A) गुरु (Jupiter)
💡 स्पष्टीकरण:
- 'गुरु' हा सूर्यमालेतील आकाराने व वस्तुमानाने सर्वात मोठा ग्रह आहे. हा एक वायूचा बनलेला ग्रह आहे.
Q15. 'तांबडा ग्रह' (Red Planet) म्हणून कोणत्या ग्रहाला ओळखले जाते?
उत्तर: A) मंगळ
💡 स्पष्टीकरण:
- मंगळ ग्रहाच्या पृष्ठभागावर आयर्न ऑक्साइड (लोह) चे प्रमाण जास्त असल्यामुळे तो तांबड्या रंगाचा दिसतो.
Q16. भारतातील सर्वात लांब नदी कोणती आहे?
उत्तर: A) गंगा नदी
💡 स्पष्टीकरण:
- गंगा नदी ही भारतातील सर्वात लांब नदी असून तिची भारतातील लांबी सुमारे २५२५ किमी आहे.
Q17. महाराष्ट्रातील 'जांभी मृदा' प्रामुख्याने कोणत्या भागात आढळते?
उत्तर: A) दक्षिण कोकण (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग)
💡 स्पष्टीकरण:
- जास्त पावसाच्या व आद्र हवामानाच्या प्रदेशात अपक्षालन प्रक्रियेमुळे दक्षिण कोकणात (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) जांभी मृदा आढळते.
Q18. 'सागवान' (Teak) चे लाकूड उत्पादनासाठी महाराष्ट्रातील कोणता भाग प्रसिद्ध आहे?
उत्तर: A) गडचिरोली व चंद्रपूर
💡 स्पष्टीकरण:
- पूर्व विदर्भातील गडचिरोली आणि चंद्रपूर जिल्ह्यांतील अरण्यात उच्च दर्जाचे सागवान लाकूड मोठ्या प्रमाणात मिळते.
Q19. 'चिल्का' हे खाऱ्या पाण्याचे प्रसिद्ध सरोवर भारतातील कोणत्या राज्यात आहे?
उत्तर: A) ओडिशा
💡 स्पष्टीकरण:
- ओडिशा किनारपट्टीवरील 'चिल्का सरोवर' हे भारतातील सर्वात मोठे खाऱ्या पाण्याचे कायल (Lagoon) आहे.
Q20. महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी मानली जाणारे शहर कोणते?
उत्तर: A) पुणे
💡 स्पष्टीकरण:
- पुणे हे शहर महाराष्ट्राची शैक्षणिक व सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते. (मुंबई ही आर्थिक राजधानी आहे).
Q21. पृथ्वीचा एकमेव नैसर्गिक उपग्रह कोणता आहे?
उत्तर: A) चंद्र
💡 स्पष्टीकरण:
- चंद्र हा पृथ्वीचा एकमेव नैसर्गिक उपग्रह आहे, जो पृथ्वीभोवती प्रदक्षिणा घालतो.
Q22. महाराष्ट्रात 'नारळ संशोधन केंद्र' कोठे आहे?
उत्तर: A) भाट्ये (रत्नागिरी)
💡 स्पष्टीकरण:
- रत्नागिरी जवळील 'भाट्ये' येथे प्रादेशिक नारळ संशोधन केंद्र आहे. (वेंगुर्ला येथे काजू संशोधन केंद्र आहे).
Q23. 'सुंदरबन' हा त्रिभुज प्रदेश (Delta) कोणत्या नद्यांच्या मुखाशी बनला आहे?
उत्तर: A) गंगा व ब्रह्मपुत्रा
💡 स्पष्टीकरण:
- गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा नद्यांच्या प्रवाहामुळे बंगालच्या उपसागरापाशी जगातील सर्वात मोठा 'सुंदरबन' हा दलदलीचा व सुंदरीच्या वृक्षांचा त्रिभुज प्रदेश बनला आहे.
Q24. सूर्यप्रकाशाला पृथ्वीवर पोहोचण्यासाठी साधारणपणे किती वेळ लागतो?
उत्तर: A) ८ मिनिटे २० सेकंद
💡 स्पष्टीकरण:
- सूर्यापासून निघालेला प्रकाश पृथ्वीपर्यंत पोहोचण्यासाठी सुमारे ५०० सेकंद म्हणजेच ८ मिनिटे २० सेकंद इतका वेळ लागतो.
Q25. 'ताडोबा' राष्ट्रीय उद्यान महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
उत्तर: A) चंद्रपूर
💡 स्पष्टीकरण:
- ताडोबा अंधारी व्याघ्र प्रकल्प हा चंद्रपूर जिल्ह्यात असून तो महाराष्ट्रातील सर्वात जुना राष्ट्रीय उद्यान प्रकल्प आहे.
Q26. भारताची मानक वेळ (IST) कोणत्या रेखावृत्तावरून निश्चित केली जाते?
उत्तर: A) ८२.५° पूर्व रेखावृत्त
💡 स्पष्टीकरण:
- उत्तर प्रदेशातील मिर्झापूर (अलाहाबादजवळ) वरून जाणाऱ्या ८२.५° पूर्व (82°30' E) रेखावृत्तावरून भारताची प्रमाणवेळ निश्चित केली जाते.
Q27. 'भीमा' नदी ही कोणत्या प्रमुख नदीची उपनदी आहे?
उत्तर: A) कृष्णा नदी
💡 स्पष्टीकरण:
- पुण्यातील भीमाशंकर येथून उगम पावणारी भीमा नदी ही कर्नाटक राज्यात कुरुगुड्डी येथे कृष्णा नदीला जाऊन मिळते.
Q28. 'सह्याद्री' पर्वतास दुसऱ्या कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
उत्तर: A) पश्चिम घाट
💡 स्पष्टीकरण:
- भारताच्या अरबी समुद्रास समांतर पसरलेल्या पश्चिम घाटाला महाराष्ट्रात 'सह्याद्री पर्वत' असे म्हणतात.
Q29. 'जगातील सर्वोच्च पर्वतशिखर' कोणते आहे?
उत्तर: A) माऊंट एव्हरेस्ट
💡 स्पष्टीकरण:
- नेपाळ-तिबेट सीमेवरील हिमालयातील 'माऊंट एव्हरेस्ट' (८८४८.८६ मीटर) हे जगातील सर्वोच्च पर्वतशिखर आहे.
Q30. महाराष्ट्रातील 'कापसाची बाजारपेठ' म्हणून कोणते शहर प्रसिद्ध आहे?
उत्तर: A) अमरावती
💡 स्पष्टीकरण:
- विदर्भातील अमरावती आणि अकोला हे भाग काळ्या रेगूर मातीमुळे कापूस उत्पादनासाठी आणि कापसाच्या मोठ्या बाजारपेठेसाठी प्रसिद्ध आहेत.