वाचन मित्र

Q61. 'सर्व्हंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी'चे मूळ उद्दिष्ट काय होते?

• A) देशसेवेसाठी प्रचारक तयार करणे
• B) सशस्त्र क्रांती घडवून आणणे
• C) परदेशी वस्तूंचा बहिष्कार करणे
• D) धार्मिक शिक्षण देणे

उत्तर: A) देशसेवेसाठी प्रचारक तयार करणे

💡 स्पष्टीकरण:

• गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी १९०५ मध्ये स्थापन केलेल्या या संस्थेचा मुख्य उद्देश देशसेवेसाठी समर्पित कार्यकर्ते व प्रचारक तयार करणे हा होता.

Q62. महात्मा गांधींनी 'हरिजन' हे वृत्तपत्र कोणत्या वर्षी सुरू केले?

• A) १९३३
• B) १९२०
• C) १९३०
• D) १९४२

उत्तर: A) १९३३

💡 स्पष्टीकरण:

• अस्पृश्यता निवारण आणि दलित सुधारणांचा प्रसार करण्यासाठी गांधीजींनी १९३३ मध्ये 'हरिजन' हे साप्ताहिक सुरू केले.

Q63. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे गुरु म्हणून कोणाचा उल्लेख केला जातो?

• A) समर्थ रामदास व संत तुकाराम
• B) संत ज्ञानेश्वर
• C) संत एकनाथ
• D) संत गाडगेबाबा

उत्तर: A) समर्थ रामदास व संत तुकाराम

💡 स्पष्टीकरण:

• शिवकाळात संत तुकाराम महाराज आणि समर्थ रामदास स्वामी यांचे मोलाचे आध्यात्मिक व वैचारिक मार्गदर्शन लाभले होते.

Q64. 'बहामनी' राज्याची स्थापना कोणी केली?

• A) अलाउद्दीन हसन बहमन शाह
• B) मोहम्मद गवान
• C) इब्राहिम आदिलशाह
• D) कुतुबशाह

उत्तर: A) अलाउद्दीन हसन बहमन शाह

💡 स्पष्टीकरण:

• १३४७ मध्ये हसन गंगू (अलाउद्दीन हसन बहमन शाह) याने दख्खनमध्ये स्वतंत्र बहामनी राज्याची स्थापना केली.

Q65. 'साइमन कमिशन' भारतामध्ये कोणत्या वर्षी आले?

• A) १९२८
• B) १९२७
• C) १९२५
• D) १९३०

उत्तर: A) १९२८

💡 स्पष्टीकरण:

• १९१९ च्या कायद्याची पुनरावलोकन करण्यासाठी १९२७ मध्ये स्थापन झालेले सायमन कमिशन फेब्रुवारी १९२८ मध्ये भारतात आले.

Q66. वासुदेव बळवंत फडके यांना कोणत्या तुरुंगात ठेवण्यात आले होते?

• A) एडन
• B) अंदमान
• C) येरवडा
• D) मंडाले

उत्तर: A) एडन

💡 स्पष्टीकरण:

• आद्यक्रांतिवीर वासुदेव बळवंत फडके यांना जन्मठेपेची शिक्षा देऊन यमनमधील 'एडन' येथील तुरुंगात पाठवण्यात आले होते.

Q67. गुप्त वंशाचा संस्थापक कोण होता?

• A) श्रीगुप्त
• B) चंद्रगुप्त पहिला
• C) समुद्रगुप्त
• D) स्कंदगुप्त

उत्तर: A) श्रीगुप्त

💡 स्पष्टीकरण:

• प्राचीन भारतातील प्रसिद्ध गुप्त घराण्याची स्थापना 'श्रीगुप्त' याने सुमारे तिसऱ्या शतकाच्या उत्तरार्धात केली.

Q68. 'कायदेभंग आंदोलना'ची औपचारिक सुरुवात कशाने झाली?

• A) दांडी येथे मिठाचा कायदा मोडून
• B) परदेशी कापडाची होळी करून
• C) करबंदीची हाक देऊन
• D) शाळा-कॉलेजवर बहिष्कार टाकून

उत्तर: A) दांडी येथे मिठाचा कायदा मोडून

💡 स्पष्टीकरण:

• ६ एप्रिल १९३० रोजी दांडीच्या समुद्रकिनारी महात्मा गांधींनी चिमूटभर मीठ उचलून सविनय कायदेभंग आंदोलनाला सुरुवात केली.

Q69. 'हितकारिणी सभा' (बहिष्कृत हितकारिणी सभा) ची स्थापना कोणी केली?

• A) डॉ. बी. आर. आंबेडकर
• B) महात्मा फुले
• C) महर्षी शिंदे
• D) शाहू महाराज

उत्तर: A) डॉ. बी. आर. आंबेडकर

💡 स्पष्टीकरण:

• २० जुलै १९२४ रोजी मुंबईत दलितांच्या शैक्षणिक व सामाजिक उन्नतीसाठी डॉ. आंबेडकरांनी 'बहिष्कृत हितकारिणी सभा' स्थापन केली.

Q70. पुरंदरचा किल्ला लढवताना कोणाला वीरमरण आले?

• A) मुरारबाजी देशपांडे
• B) तानाजी मालुसरे
• C) बाजीप्रभू देशपांडे
• D) फिरंगोजी नरसाळा

उत्तर: A) मुरारबाजी देशपांडे

💡 स्पष्टीकरण:

• मिर्झाराजे जयसिंग आणि दिलेरखाना विरुद्ध पुरंदर किल्ला लढवताना मुरारबाजी देशपांडे यांनी असीम पराक्रम गाजवत वीरमरण पत्करले.

Q71. वर्धमान महावीरांचा जन्म कोठे झाला?

• A) कुंडलपूर (वैशाली)
• B) लुंबिनी
• C) पाटलीपुत्र
• D) पावापुरी

उत्तर: A) कुंडलपूर (वैशाली)

💡 स्पष्टीकरण:

• जैन धर्माचे २४ वे तीर्थंकर वर्धमान महावीर यांचा जन्म बिहारमधील वैशालीजवळील 'कुंडलपूर' (कुंडग्राम) येथे झाला.

Q72. 'सर्वंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी' (भारत सेवक समाज) ची स्थापना कोणत्या शहरात झाली?

• A) पुणे
• B) मुंबई
• C) नागपूर
• D) कोलकाता

उत्तर: A) पुणे

💡 स्पष्टीकरण:

• गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी १९०५ मध्ये पुणे शहरात 'भारत सेवक समाज'ची स्थापना केली.

Q73. 'गदर पार्टी'ची स्थापना अमेरिकेत कोणी केली?

• A) लाला हरदयाळ
• B) श्यामजी कृष्ण वर्मा
• C) रासबिहारी बोस
• D) सुभाषचंद्र बोस

उत्तर: A) लाला हरदयाळ

💡 स्पष्टीकरण:

• १९१३ मध्ये अमेरिकेतील सॅन फ्रान्सिस्को येथे लाला हरदयाळ आणि भाई परमानंद यांनी 'गदर पार्टी'ची स्थापना केली.

Q74. मराठा साम्राज्यात 'चितणीस' या अधिकाऱ्याचे प्रमुख काम काय होते?

• A) राज्याची पत्रव्यवहार सांभाळणे
• B) जमाखर्च ठेवणे
• C) न्यायदान करणे
• D) सैन्य नेतृत्व करणे

उत्तर: A) राज्याची पत्रव्यवहार सांभाळणे

💡 स्पष्टीकरण:

• शिवकाळात व पेशवेकाळात राजांचे व प्रशासनाचे सरकारी आदेश तसेच पत्रव्यवहार लिहिण्याचे काम 'चितणीस' करत असत.

Q75. 'सुधारक' हे वृत्तपत्र सुरुवातीला कोणत्या भाषेत प्रकाशित होत असे?

• A) मराठी व इंग्रजी
• B) फक्त मराठी
• C) फक्त इंग्रजी
• D) मराठी व हिंदी

उत्तर: A) मराठी व इंग्रजी

💡 स्पष्टीकरण:

• गोपाळ गणेश आगरकर यांनी काढलेल्या 'सुधारक' चा मराठी विभाग आगरकर स्वतः तर इंग्रजी विभाग गोपाळ कृष्ण गोखले पाहत असत.

Q76. 'नेहरू रिपोर्ट' कोणत्या वर्षी सादर करण्यात आला?

• A) १९२८
• B) १९२९
• C) १९३०
• D) १९३१

उत्तर: A) १९२८

💡 स्पष्टीकरण:

• मोतीलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीने भारताच्या भावी संविधानाची रूपरेषा सांगणारा 'नेहरू रिपोर्ट' १९२८ मध्ये सादर केला.

Q77. सिंधू संस्कृतीतील 'लोथल' हे प्राचीन ठिकाण कोणत्या राज्यात आहे?

• A) गुजरात
• B) राजस्थान
• C) पंजाब
• D) हरियाणा

उत्तर: A) गुजरात

💡 स्पष्टीकरण:

• 'लोथल' हे सिंधू संस्कृतीतील एक महत्त्वाचे बंदर आणि व्यापारी केंद्र होते, जे सध्याच्या गुजरात राज्यातील अहमदाबाद जिल्ह्यात आहे.

Q78. 'माझे सत्याचे प्रयोग' (My Experiments with Truth) हे आत्मचरित्र कोणाचे आहे?

• A) महात्मा गांधी
• B) पं. जवाहरलाल नेहरू
• C) लोकमान्य टिळक
• D) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

उत्तर: A) महात्मा गांधी

💡 स्पष्टीकरण:

• महात्मा गांधी यांनी गुजराती भाषेत आपले आत्मचरित्र लिहिले, ज्याचा इंग्रजी अनुवाद 'माय एक्सपेरिमेंट्स विथ ट्रूथ' म्हणून प्रसिद्ध आहे.

Q79. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी नाणी पाडण्यासाठी मुख्य टांकसाळ कोठे स्थापन केली होती?

• A) रायगड
• B) राजगड
• C) पुणे
• D) कल्याण

उत्तर: A) रायगड

💡 स्पष्टीकरण:

• शिवराज्याभिषेकानंतर महाराजांनी रायगडावर मुख्य टांकसाळ उभारून 'होण' (सोने) व 'शिवराई' (तांबे) ही नाणी पाडली.

Q80. 'शारदा सदन'ची स्थापना मुंबईत कोणी केली?

• A) पंडिता रमाबाई
• B) रमाबाई रानडे
• C) सावित्रीबाई फुले
• D) ताराबाई शिंदे

उत्तर: A) पंडिता रमाबाई

💡 स्पष्टीकरण:

• १८८९ मध्ये पंडिता रमाबाई यांनी बालविधवा व अनाथ स्त्रियांच्या निवासासाठी आणि शिक्षणासाठी 'शारदा सदन'ची स्थापना केली.

Q81. भारत छोडो आंदोलनादरम्यान 'पत्री सरकार' (समांतर सरकार) महाराष्ट्रात कोठे स्थापन झाले?

• A) सातारा
• B) सोलापूर
• C) कोल्हापूर
• D) नाशिक

उत्तर: A) सातारा

💡 स्पष्टीकरण:

• १९४३ मध्ये सातारा जिल्ह्यात क्रांतीसिंग नाना पाटील यांच्या नेतृत्वाखालील पत्री सरकारने ब्रिटिशांना आव्हान देत समांतर शासन चालवले.

Q82. 'गीतारहस्य' हा ग्रंथ लोकमान्य टिळकांनी कोणत्या तुरुंगात असताना लिहिला?

• A) मंडाले (म्यानमार)
• B) येरवडा
• C) अंदमान
• D) ठाणे

उत्तर: A) मंडाले (म्यानमार)

💡 स्पष्टीकरण:

• ६ वर्षांच्या राजद्रोहाच्या शिक्षेदरम्यान मंडालेच्या कारागृहात असताना टिळकांनी भगवद्गीतेवर आधारित 'गीतारहस्य' हा ग्रंथ लिहिला.

Q83. 'अभिनव भारत' या गुप्त क्रांतिकारी संघटनेची स्थापना कोणी केली?

• A) स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर
• B) भगतसिंग
• C) चापेकर बंधू
• D) मदनलाल धिंग्रा

उत्तर: A) स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर

💡 स्पष्टीकरण:

• १९०४ मध्ये नाशिक येथे स्वा. सावरकर व त्यांचे बंधू बाबाराव सावरकर यांनी 'मित्रमेळा' या संस्थेचे रूपांतर 'अभिनव भारत' मध्ये केले.

Q84. दिल्ली सल्तनतची पहिली व एकमेव महिला शासक कोण होती?

• A) रझिया सुलतान
• B) नूरजहाँ
• C) मुमताज महल
• D) चांदबीबी

उत्तर: A) रझिया सुलतान

💡 स्पष्टीकरण:

• इल्तुमिशची मुलगी रझिया सुलतान ही १२३६ ते १२४० या काळात दिल्ली सल्तनतची पहिली महिला राज्यकर्ती बनली.

Q85. 'शेतकऱ्यांचा असूड' हा ग्रंथ कोणी लिहिला?

• A) महात्मा जोतिराव फुले
• B) डॉ. पंजाबराव देशमुख
• C) महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे
• D) कर्मवीर भाऊराव पाटील

उत्तर: A) शेतकऱ्यांचा असूड

💡 स्पष्टीकरण:

• १८८३ मध्ये महात्मा फुले यांनी शेतकऱ्यांचे होणारे शोषण आणि दुर्दशा मांडणारा 'शेतकऱ्यांचा असूड' ग्रंथ लिहिला.

Q86. 'दुसरी गोलमेज परिषद' कोणत्या वर्षी पार पडली?

• A) १९३१
• B) १९३०
• C) १९३२
• D) १९३३

उत्तर: A) १९३१

💡 स्पष्टीकरण:

• लंडन येथे भरलेल्या दुसऱ्या गोलमेज परिषदेला (१९३१) काँग्रेसचे एकमेव प्रतिनिधी म्हणून महात्मा गांधी उपस्थित होते.

Q87. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा 'दुसरा राज्याभिषेक' कोणाच्या हस्तक्षेपाने/नेतृत्वात पार पडला?

• A) निश्चलपुरी गोसावी
• B) गागाभट्ट
• C) मोरोपंत पिंगळे
• D) कवी कलश

उत्तर: A) निश्चलपुरी गोसावी

💡 स्पष्टीकरण:

• २४ सप्टेंबर १६७४ रोजी तंत्रोक्त पद्धतीने छत्रपती शिवाजी महाराजांचा दुसरा राज्याभिषेक निश्चलपुरी गोसावी यांच्या हस्ते पार पडला.

Q88. 'त्रिमंत्री योजना' (Cabinet Mission) भारतामध्ये कोणत्या वर्षी आली?

• A) १९४६
• B) १९४५
• C) १९४२
• D) १९४७

उत्तर: A) १९४६

💡 स्पष्टीकरण:

• भारताच्या सत्तांतराची योजना आखण्यासाठी मार्च १९४६ मध्ये 'कॅबिनेट मिशन' (पेथिक लॉरेन्स, स्टॅफोर्ड क्रिप्स, ए. व्ही. अलेक्झांडर) भारतात आले.

Q89. 'रयत शिक्षण संस्था' ची स्थापना १९१९ मध्ये कोणी केली?

• A) कर्मवीर भाऊराव पाटील
• B) पंजाबराव देशमुख
• C) डॉ. बी. आर. आंबेडकर
• D) शाहू महाराज

उत्तर: A) कर्मवीर भाऊराव पाटील

💡 स्पष्टीकरण:

• ४ ऑक्टोबर १९१९ रोजी काले (जि. सातारा) येथे कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी 'कमवा व शिका' या तत्त्वावर रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना केली.

Q90. भारताचे 'लोहपुरुष' म्हणून कोणाला ओळखले जाते?

• A) सरदार वल्लभभाई पटेल
• B) सुभाषचंद्र बोस
• C) लाल बहादूर शास्त्री
• D) बाळ गंगाधर टिळक

उत्तर: A) सरदार वल्लभभाई पटेल

💡 स्पष्टीकरण:

• स्वातंत्र्योत्तर काळात ५६० पेक्षा जास्त संस्थानांचे भारतात यशस्वी विलीनीकरण करून अखंड भारताची निर्मिती केल्याबद्दल त्यांना 'लोहपुरुष' म्हणतात.