Q1. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक सोहळा कोणत्या किल्ल्यावर पार पडला?
उत्तर: A) रायगड
💡 स्पष्टीकरण:
- छत्रपती शिवाजी महाराजांचा प्रथम राज्याभिषेक ६ जून १६७४ रोजी किल्ले रायगडावर गागाभट्ट यांच्या हस्ते पार पडला.
Q2. 'सत्यशोधक समाज'ची स्थापना कोणी केली?
उत्तर: A) महात्मा जोतिराव फुले
💡 स्पष्टीकरण:
- महात्मा जोतिराव फुले यांनी २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुण्यात सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
Q3. हडप्पा संस्कृतीतील 'महास्नानगृह' (Great Bath) कोणत्या ठिकाणी सापडले आहे?
उत्तर: A) मोहेनजोदडो
💡 स्पष्टीकरण:
- सिंधू संस्कृतीतील (हडप्पा संस्कृती) मोहेनजोदडो या प्राचीन शहराच्या उत्खननात विशाल महास्नानगृह आढळले आहे.
Q4. 'आनंदमठ' ही प्रसिद्ध कादंबरी कोणी लिहिली?
उत्तर: A) बंकिमचंद्र चटर्जी
💡 स्पष्टीकरण:
- बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी 'आनंदमठ' ही कादंबरी लिहिली, ज्यातून आपले राष्ट्रगीतसदृश 'वंदे मातरम्' हे गीत घेतले गेले आहे.
Q5. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात 'पंतप्रधान' (पेशवा) म्हणून कोणाची नियुक्ती झाली होती?
उत्तर: A) मोरोपंत त्रिंबक पिंगळे
💡 स्पष्टीकरण:
- अष्टप्रधान मंडळात मुख्य प्रधान (पेशवा) म्हणून मोरोपंत त्रिंबक पिंगळे यांची नियुक्ती करण्यात आली होती.
Q6. 'राष्ट्रीय सभेचे' (Indian National Congress) पहिले अधिवेशन कोठे भरले होते?
उत्तर: A) मुंबई
💡 स्पष्टीकरण:
- राष्ट्रीय सभेचे पहिले अधिवेशन २८ डिसेंबर १८८५ रोजी मुंबईतील गोकुळदास तेजपाल संस्कृत पाठशाळेत भरले होते.
Q7. वर्धमान महावीर हे जैन धर्माचे कितवे तीर्थंकर होते?
उत्तर: A) २४ वे
💡 स्पष्टीकरण:
- वर्धमान महावीर हे जैन धर्माचे २४ वे आणि अंतिम तीर्थंकर मानले जातात. पहिले तीर्थंकर ऋषभदेव हे होते.
Q8. १८५७ च्या उठावाच्या वेळी भारताचा गव्हर्नर जनरल कोण होता?
उत्तर: A) लॉर्ड कॅनिंग
💡 स्पष्टीकरण:
- १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्याच्या वेळी लॉर्ड कॅनिंग हा भारताचा गव्हर्नर जनरल होता आणि उठावानंतर तो भारताचा पहिला व्हाइसरॉय बनला.
Q9. अष्टपैलू विचारवंत गोपाळ गणेश आगरकर यांनी कोणते वृत्तपत्र सुरू केले?
उत्तर: A) सुधारक
💡 Explanation:
- लोकमान्य टिळकांशी वैचारिक मतभेद झाल्यानंतर गोपाळ गणेश आगरकर यांनी १८८८ मध्ये 'सुधारक' हे वृत्तपत्र सुरू केले.
Q10. सम्राट अशोकाचे बहुतेक शिलालेख कोणत्या लिपीत कोरलेले आहेत?
उत्तर: A) ब्राह्मी
💡 स्पष्टीकरण:
- सम्राट अशोकाचे बहुतांश शिलालेख हे प्रामुख्याने ब्राह्मी लिपी आणि प्राकृत भाषेत कोरलेले आहेत.
Q11. 'आझाद हिंद सेना' ची पुनर्घटना करून तिचे नेतृत्व कोणी सांभाळले?
उत्तर: A) सुभाषचंद्र बोस
💡 स्पष्टीकरण:
- सुभाषचंद्र बोस यांनी सिंगापुर येथे १९४३ मध्ये आझाद हिंद सेनेचे नेतृत्व स्वीकारून तिला नवसंजीवनी दिली.
Q12. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म कोणत्या किल्ल्यावर झाला?
उत्तर: A) शिवनेरी
💡 स्पष्टीकरण:
- छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी जुन्नर जवळील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला.
Q13. 'गुलामगिरी' हा प्रसिद्ध ग्रंथ कोणी लिहिला?
उत्तर: A) महात्मा जोतिराव फुले
💡 स्पष्टीकरण:
- महात्मा फुले यांनी १८७३ मध्ये 'गुलामगिरी' हा ग्रंथ लिहून तो अमेरिकेतील गुलामगिरी नष्ट करणाऱ्या चळवळीला समर्पित केला.
Q14. 'अमरावती' येथील प्रसिद्ध स्तूप कोणत्या राजवंशाच्या काळात उभारला गेला?
उत्तर: A) सातवाहन
💡 स्पष्टीकरण:
- दक्षिण भारतातील सातवाहन राजांच्या काळात अमरावती (आंध्र प्रदेश) येथील प्रसिद्ध बौद्ध स्तूपाची निर्मिती व विस्तार झाला.
Q15. स्वदेशी चळवळीदरम्यान 'केसरी' आणि 'मराठा' या वृत्तपत्रांतून प्रखर राष्ट्रवाद कोणी मांडला?
उत्तर: A) लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक
💡 स्पष्टीकरण:
- लोकमान्य टिळकांनी 'केसरी' (मराठी) व 'मराठा' (इंग्रजी) या वृत्तपत्रांद्वारे जनतेत राजकीय जागृती घडवून आणली.
Q16. पानिपतची तिसरी लढाई कोणत्या वर्षी झाली?
उत्तर: A) १७६१
💡 स्पष्टीकरण:
- १४ जानेवारी १७६१ रोजी मराठे आणि अहमदशाह अब्दाली यांच्यात पानिपतचे तिसरे युद्ध झाले.
Q17. महात्मा गांधींनी 'सत्यशोधक' विचारांनी प्रेरित होऊन 'दांडी यात्रा' कोणत्या आंदोलनासाठी काढली होती?
उत्तर: A) सविनय कायदेभंग आंदोलन
💡 स्पष्टीकरण:
- महात्मा गांधींनी १२ मार्च १९३० रोजी मिठाचा कायदा मोडण्यासाठी साबरमती ते दांडी अशी ऐतिहासिक यात्रा काढून सविनय कायदेभंग आंदोलनाची सुरुवात केली.
Q18. 'मुद्राराक्षस' या प्रसिद्ध नाटकाचे लेखक कोण आहेत?
उत्तर: A) विशाखादत्त
💡 स्पष्टीकरण:
- चंद्रगुप्त मौर्य आणि चाणक्य यांच्या राजकीय डावपेचांवर आधारित 'मुद्राराक्षस' हे नाटक विशाखादत्त यांनी लिहिले आहे.
Q19. 'पोवाडा' हा मराठी शाहिरी वाङ्मयातील प्रकार प्रामुख्याने कशासाठी प्रसिद्ध आहे?
उत्तर: A) वीररस व ऐतिहासिक घटनांचे वर्णन
💡 स्पष्टीकरण:
- पोवाड्यांमधून छत्रपती शिवाजी महाराज व इतर वीरांच्या पराक्रमाचे आणि वीररसाचे स्फूर्तीदायक वर्णन केले जाते.
Q20. 'प्रार्थना समाज'ची स्थापना १८६७ मध्ये मुंबईत कोणी केली?
उत्तर: A) डॉ. आत्माराम पांडुरंग
💡 स्पष्टीकरण:
- ३१ मार्च १८६७ रोजी मुंबईत डॉ. आत्माराम पांडुरंग यांनी प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. पुढे न्या. रानडे यांनी त्याचा प्रसार केला.
Q21. 'वेदांकडे परत चला' (Go back to the Vedas) अशी हाक कोणी दिली होती?
उत्तर: A) स्वामी दयानंद सरस्वती
💡 स्पष्टीकरण:
- 'आर्य समाज'चे संस्थापक स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी वैदिक धर्माचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी 'वेदांकडे चला' असा संदेश दिला.
Q22. नालंदा विद्यापीठाची स्थापना कोणत्या गुप्त राजाच्या काळात झाली?
उत्तर: A) कुमारगुप्त प्रथम
💡 स्पष्टीकरण:
- पाचव्या शतकात गुप्त घराण्यातील राजा कुमारगुप्त प्रथम याने प्राचीन नालंदा विद्यापीठाची पायाभरणी केली.
Q23. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जिंकलेला पहिला किल्ला कोणता मानला जातो?
उत्तर: A) तोरणा
💡 स्पष्टीकरण:
- महाराजांनी वयाच्या अवघ्या १६ व्या वर्षी तोरणा किल्ला जिंकून स्वराज्याचे तोरण बांधले आणि त्याला 'प्रचंडगड' नाव दिले.
Q24. 'जातीभेद निर्मूलन' आणि अस्पृश्यता निवारणासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी महाड येथे 'चवदार तळ्याचा सत्याग्रह' कोणत्या वर्षी केला?
उत्तर: A) १९२७
💡 स्पष्टीकरण:
- २० मार्च १९२७ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली महाड येथील चवदार तळ्याचा ऐतिहासिक सत्याग्रह पार पडला.
Q25. 'आर्य महिला समाज'ची स्थापना पुण्यात कोणी केली?
उत्तर: A) पंडिता रमाबाई
💡 स्पष्टीकरण:
- १८८२ मध्ये पंडिता रमाबाई यांनी स्त्रियांच्या उद्धारासाठी आणि शिक्षणासाठी पुण्यात 'आर्य महिला समाज'ची स्थापना केली.
Q26. मुघल सम्राट अकबराच्या दरबारातील प्रसिद्ध संगीतकार 'तानसेन' यांचे मूळ नाव काय होते?
उत्तर: A) रामतनु पांडे
💡 स्पष्टीकरण:
- संगीतसम्राट तानसेन यांचे मूळ नाव रामतनु पांडे असे होते. ते अकबराच्या नवरत्नांपैकी एक होते.
Q27. 'राष्ट्रीय सभेचे' जहाल आणि मवाळ अशा दोन गटांत विभाजन कोणत्या अधिवेशनात झाले?
उत्तर: A) सुरत (१९०७)
💡 स्पष्टीकरण:
- १९०७ च्या सुरत अधिवेशनात मतभेदांमुळे राष्ट्रीय सभेमध्ये जहाल आणि मवाळ अशी फूट पडली.
Q28. 'बुलंद दरवाजा' हे ऐतिहासिक प्रवेशद्वार कोणी आणि कुठे बांधले?
उत्तर: A) अकबर - फतेहपूर सिक्री
💡 स्पष्टीकरण:
- गुजरात विजयाच्या स्मरणार्थ सम्राट अकबराने फतेहपूर सिक्री येथे जगातील भव्य 'बुलंद दरवाजा' उभारला.
Q29. 'दर्पण' हे पहिले मराठी वृत्तपत्र कोणी सुरू केले?
उत्तर: A) बाळशास्त्री जांभेकर
💡 स्पष्टीकरण:
- ६ जानेवारी १८३२ रोजी बाळशास्त्री जांभेकर यांनी 'दर्पण' हे पहिले मराठी वृत्तपत्र सुरू केले, म्हणून ६ जानेवारी हा 'पत्रकार दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
Q30. 'प्लासीची लढाई' (Battle of Plassey) कोणत्या वर्षी झाली?
उत्तर: A) १७५७
💡 स्पष्टीकरण:
- २३ जून १७५७ रोजी रॉबर्ट क्लाईव्ह आणि बंगालचा नबाब सिराज उद्दौला यांच्यात प्लासीची लढाई झाली, ज्यातून भारतात ब्रिटिश सत्तेचा पाया घातला गेला.